Wageningse onderzoekers komen na onderzoek tot de conclusie dat we voor het terugbrengen van chemie in de landbouw ook moeten kijken naar het bouwplan, ofwel een ruimere vruchtwisseling. Eureka na ruim 100 jaar BD landbouw. Ze zeggen altijd dat je oud wordt en dat het niet werkt als je zegt of schrijft dat we iets allang wisten. Dat laat ik me dan maar aanleunen, want soms word ik er toch wel een beetje treurig van dat zoiets nu nog als een serieuze onderzoeksuitkomst wordt gepresenteerd.
Nu is dit nog in ieder geval in essentie juist – hoogstens verbazingwekkend dat we daar kennelijk nog onderzoek naar moeten doen – want het meeste onderzoek gaat nog altijd naar het oplossen van deelproblemen die de achterliggende oorzaken ongemoeid laten. ‘End of pipe’ oplossingen noemen we dat. In de NRC van 17 juli jl. een jubelverhaal dat in Zeeland via biotechnologie ‘de aardappel van de toekomst wordt ontworpen’. Zou het? Voor het ‘oplossen’ van het meeste aandacht vragende actuele vraagstuk over stikstof wordt ook voornamelijk naar technologie gekeken. Maar net als dat de aardappel alleen vanuit een systeembenadering met ruime vruchtwisseling en veel aandacht voor de bodem (en wellicht minder aardappelen verbouwen) kan worden opgelost, (waarbij veredeling -en dat kan gewoon op een traditionele wijze zoals project bio -pieper heeft bewezen- een rol speelt, maar nooit de holy grail zal worden) kan stikstof in ons land niet oplossen zonder de kraan dicht te draaien. De stikstofoverschotten ontstaan immers door de grootscheepse import van krachtvoer voor onze veel te grote veestapel en via de input van kunstmest. Welke ‘truc’ je verder ook verzint, de stikstof komt vroeg of laat weer vrij en zorgt daarmee voor verdere neergang van de soortenrijkdom in onze natuur.
Het zijn ongemakkelijke waarheden en daarom kijken we veelal de verkeerde kant op. Ook omdat het botst met korte termijn economische belangen om naar systeemoplossingen te kijken. Maar de intelligentie die in de natuur besloten ligt, is oneindig veel groter en complexer dan onze mogelijkheden om het leven te sturen. Ja tijdelijk en vooral de verkeerde kant op lukt ons dat wel vrij aardig. Maar zolang we technologie niet als een hulpmiddel willen zien binnen de ecologische context gaat het niet of hooguit tijdelijk werken. Ofwel inzet van technologie moet dienend zijn aan ecologie en gezondheid over de volle breedte en zonder negatieve effecten op dierenwelzijn, landschap, natuur, klimaat en mens. Anders is het niet meer dan het verdienmodel van de agrochemische industrie die ervoor zorgt dat we nog langer een doodlopende weg inslaan waarbij we de natuur ondergeschikt maken aan ons winstbejag. Ze zullen er vanuit hun lobby alles aan doen om ons te blijven verblinden met eenzijdige rekenmodellen en angstvisoenen over voedseltekorten.
Werken met de intelligentie van de natuur is het thema van de volgende internationale biodynamische conferentie. Voor biodynamische boeren betekent het vooral, goed waarnemen, niet te snel willen ingrijpen, blijven investeren in bodemleven en biodiversiteit. Laten we hopen dat er ondertussen zoveel bewustwording gaat ontstaan dat deze werkwijze de enige oplossing is om uit onze meervoudige crisis te komen. Zodat we allemaal met onze boeren gaan meebewegen en verantwoordelijkheid nemen om te zorgen dat deze onder steeds moeilijker omstandigheden kunnen blijven produceren De snelle en zeer ingrijpende klimaatverandering eist dit van ons allemaal. Als onderzoeker, inkoper, handelaar, verwerker, bankier, winkelier, beleidsmaker en natuurlijk koper van producten die op zo natuurlijk mogelijke wijze zijn gegroeid en opgekweekt. Mooie uitdaging toch?
Bert van Ruitenbeek, directeur Stichting Demeter
Demeter is het kwaliteitskeurmerk voor biodynamische landbouw en voeding.
